Konstrukcja i typy dachów
Konstrukcja dachu. Elementy więźby i zasady wykonania
W skrócie
Konstrukcja dachu przenosi ciężar pokrycia, śnieg i oddziaływanie wiatru na ściany oraz podpory budynku. Tworzą ją współpracujące elementy, a nie same krokwie. Dobór więźby zależy od rozpiętości, układu pomieszczeń i projektu. Przed montażem blachy trzeba sprawdzić również geometrię konstrukcji, połączenia oraz podłoże pod pokrycie. Każdy element musi odpowiadać swojej funkcji w tym układzie. Pokrycie przekazuje obciążenia na łaty lub płatwie, a te na kolejne elementy nośne. W drewnianej więźbie część tej pracy wykonują krokwie. Dalej siły trafiają do murłat, płatwi, słupów i ścian, zależnie od układu. Ważna jest ciągłość tej drogi.
Jak obciążenia przechodzą przez dach?
Pokrycie przekazuje obciążenia na łaty lub płatwie, a te na kolejne elementy nośne. W drewnianej więźbie część tej pracy wykonują krokwie. Dalej siły trafiają do murłat, płatwi, słupów i ścian, zależnie od układu. Ważna jest ciągłość tej drogi. Dobry przekrój krokwi nie pomoże, gdy oparcie lub połączenie nie przeniesie przewidzianych sił.
Dach pracuje także pod wpływem wiatru. W części stref wiatr może unosić pokrycie zamiast dociskać je do podpór. Z tego powodu łączników i zakotwień nie dobiera się wyłącznie do ciężaru blachy. Szczególnie uważnie projektuje się brzegi, naroża i okap. To samo dotyczy zamocowania murłaty do konstrukcji ściany.
Jakie zadania mają elementy więźby?
Krokwie wyznaczają nachylenie połaci i podpierają jej warstwy. Murłata przyjmuje ich oparcie przy ścianie zewnętrznej. Płatwie mogą podpierać krokwie na dodatkowych liniach, a słupy przekazują obciążenia niżej. Jętki i inne elementy wiążące pracują zgodnie z przyjętym schematem. Ich roli nie wolno zmieniać na podstawie samego wyglądu konstrukcji.
Łaty znajdują się pod pokryciem, a kontrłaty tworzą między innymi przestrzeń wentylacyjną w typowym dachu z blachodachówki. Nie są to zamienne nazwy. Deski lub płyty poszycia również mają określone zadanie. Mogą podtrzymywać warstwę wstępnego krycia albo współpracować konstrukcyjnie, jeśli tak przewiduje projekt. Usunięcie elementu wymaga oceny jego rzeczywistej funkcji.
Dlaczego nie każda więźba wygląda tak samo?
Układ krokwiowy, jętkowy i płatwiowo-kleszczowy różnią się sposobem przekazywania sił oraz rozmieszczeniem podpór. Wybór zależy między innymi od szerokości budynku, pochylenia połaci i możliwości ustawienia słupów. Na poddaszu użytkowym położenie podpór wpływa także na plan pomieszczeń. Konstrukcję i wnętrze trzeba więc uzgadniać razem.
Oddzielnym rozwiązaniem są prefabrykowane wiązary. Ich elementy i połączenia stanowią zaprojektowaną całość. Nie można dowolnie przecinać krzyżulców, żeby zrobić przejście lub schowek. Podobna ostrożność jest potrzebna przy każdej więźbie, gdy inwestor chce później zmienić funkcję strychu. Dodatkowy strop, magazynowanie rzeczy czy nowe instalacje mogą zmienić obciążenia.
Jak pokrycie wpływa na projekt?
Blachodachówka i niskie trapezy mają stosunkowo małą masę samej okładziny. Nadal trzeba jednak uwzględnić ocieplenie, sufity, instalacje i pozostałe warstwy. Na obciążenie śniegiem lekkość pokrycia nie ma wpływu. Nie wystarczy więc porównać wagi blachy i starej dachówki, aby samodzielnie uznać remontowaną więźbę za bezpieczną.
W hali układ może być oparty na stalowych ramach i płatwiach. Wysoka blacha konstrukcyjna może stanowić nośne podłoże dachu warstwowego. Jej dobór wymaga tabel i obliczeń dla konkretnego profilu. Nie zastępuje się jej niskim T18 tylko dlatego, że oba wyroby są stalowe. Dachowa płyta warstwowa również wymaga właściwego rozstawu i szerokości podpór.
Co sprawdzić przed kryciem?
Kontrola obejmuje płaszczyznę połaci, przekątne, linię okapu oraz położenie kominów i otworów. Nierówna konstrukcja może utrudnić zamknięcie zakładów i uwidocznić falowanie blachy. Nie należy wyrównywać dużych błędów siłą podczas przykręcania arkuszy. Najpierw trzeba poprawić podłoże w sposób uzgodniony z wykonawcą i projektantem.
Sprawdź zgodność drewna z projektem, jego stan i sposób zabezpieczenia. Materiał mokry, skręcony lub uszkodzony nie powinien trafiać do konstrukcji bez oceny. Łączniki muszą być odpowiednie do funkcji połączenia. Przypadkowe wkręty montażowe nie zastępują łączników konstrukcyjnych. Pod pokryciem trzeba też zachować zaprojektowane drogi przepływu powietrza.
Jakie dokumenty zachować po wykonaniu dachu?
Zachowaj projekt, uzgodnione zmiany, dokumenty materiałów oraz zdjęcia połączeń przed ich zakryciem. Przy odbiorze odnotuj, które elementy były poprawiane i w jaki sposób. Taka dokumentacja pomaga później ocenić możliwość zamontowania fotowoltaiki, przebudowy poddasza lub wymiany pokrycia. Sam rachunek za drewno nie opisuje wykonanej konstrukcji.
Przy remoncie nie zasłaniaj niepokojących śladów nową izolacją. Zacieki, miękkie drewno, rozchodzące się połączenia czy wyraźne ugięcia wymagają rozpoznania przyczyny. Dobrze wykonana konstrukcja powstaje z projektu i kontroli wykonania. Katalog pokrycia pomaga dobrać jego podłoże, lecz nie zastępuje obliczeń całego dachu i budynku. Zachowaj też protokoły odbiorów częściowych.
7 oddziałów. Materiały blisko Ciebie.
