Cokół domu musi znosić deszcz, zabrudzenia i przypadkowe uderzenia. Jeśli ma być otynkowany, płyta izolacyjna staje się podłożem dla kolejnych warstw. XPS dobiera się wtedy inaczej niż pod luźno układaną izolację podłogi. Polistyren ekstrudowany powinien mieć powierzchnię odpowiednią do przewidzianego wykończenia. Gładka płyta o dobrej lambdzie nie jest automatycznie właściwym podłożem pod zaprawę. Znaczenie ma cały zestaw materiałów oraz sposób jego wykonania. XPS może mieć gładką warstwę powierzchniową powstałą w procesie produkcji. Jest ona przydatna w wielu zastosowaniach, lecz przy klejeniu i tynkowaniu potrzebna jest odpowiednia przyczepność. Dlatego dostępne są także płyty szorstkie, obrabiane lub strukturyzowane.

Płyta fundamentowa może opierać się na warstwie izolacji cieplnej, jeśli przewiduje to projekt. XPS w takim układzie ma inne zadanie niż cienka płyta przyklejona do ściany. Przenosi długotrwałe oddziaływania i wpływa na odkształcenia całego podparcia. Polistyren ekstrudowany należy więc dobrać na podstawie obliczeń oraz danych konkretnego wyrobu. Oznaczenie popularnej klasy ściskania nie jest samodzielną odpowiedzią na pytanie, czy materiał nadaje się pod dany dom. Ściany, słupy i ciężkie elementy wyposażenia przekazują siły w określonych miejscach. Płyta fundamentowa rozprowadza je zgodnie ze swoją konstrukcją i podparciem. XPS trzeba ocenić w tym rzeczywistym układzie.

Ocieplenie ścian fundamentowych łatwo wykonać, gdy wykop jest otwarty. Późniejsza poprawka wymaga ponownego dostępu do części podziemnej budynku. Dlatego XPS warto dobrać jeszcze przed rozpoczęciem robót. Polistyren ekstrudowany pomaga ograniczać straty ciepła i może osłaniać hydroizolację przed częścią uszkodzeń mechanicznych. Nie zastępuje jednak zabezpieczenia przeciwwodnego. Obie warstwy powinny tworzyć zaplanowany układ, dopasowany do warunków działki. Na fundament może oddziaływać wilgoć gruntowa, woda okresowo spiętrzona lub woda pod ciśnieniem. Te sytuacje wymagają różnych rozwiązań ochronnych. Przed wyborem XPS trzeba znać warunki gruntowo-wodne oraz założenia projektu. Nie wystarczy stwierdzenie, że podczas wykonywania wykopu było sucho.

Piwnica może być częścią ogrzewanego domu albo chłodnym pomieszczeniem gospodarczym. Od tego zależy, którędy powinna przebiegać warstwa izolacji cieplnej. XPS jest często rozważany przy ścianach stykających się z gruntem i podłodze. Polistyren ekstrudowany łączy małą nasiąkliwość z właściwościami przydatnymi pod obciążeniem. Korzyść z jego zastosowania jest jednak inna w obu wariantach piwnicy. Najpierw trzeba zdecydować, jakie warunki mają w niej panować. W ogrzewanej piwnicy izoluje się przegrody oddzielające wnętrze od gruntu i powietrza zewnętrznego. XPS może tworzyć ciągłą warstwę po zewnętrznej stronie ścian oraz w podłodze, zgodnie z projektem. Dzięki temu ogranicza się przepływ ciepła przez przyziemie.